Artikel – Kleintjes krijgen klappen, groten gebetonneerd

door Jean-Luc Bostyn
18 september 2017

Deel 1

Toen donderdagavond 14 september, voortijdig bekend werd wie de nieuwe radiolicenties in Vlaanderen zou krijgen, kreeg ik een déjà vu gevoel. Ik wilde evenwel niet te gauw conclusies trekken. Na 64 jaar toeren in deze maatschappij heb ik geleerd dat even afstand nemen in veel gevallen helpt om dingen in een beter perspectief te plaatsen.

Wat ook helpt is het contact met mensen uit dezelfde branche. Nu ken ik nogal wat ‘volk’ in radio- en bij uitbreiding ook in gerelateerde werelden. Kortom, de voorbije dagen werd menig boompje opgezet over de ‘winnaars’ van de ‘beauty contest’ van deze Vlaamse regering. Waarbij ik per direct een nuance wil aanbrengen; er zijn geen winnaars. Er zijn enkel partijen die een uitzendlicentie krijgen. Dat is heel wat anders. Ik zie vooral (en heel veel) verliezers. Zal ik er enkele opnoemen?
Al stuurde SBS een communiqué de wereld in om te vertellen dat ze tevreden waren, neem van mij aan dat dit niét helemaal zo is. Een pakket van vijftien fm-zenders is verre van ideaal. Vergelijk het met de start, in 2001, van Qmusic en 4FM. Ook zij begonnen met een lappendeken van frequenties waar ze niet snel genoeg vanaf konden komen. Een voorbeeld; S-radio krijgt in Mechelen een zender van 30 Watt. Naar VRT-normen goed voor een ontvangstgebied van 2,5 vierkante kilometer. Maar moeilijk kan ook. Dat klopt, al zal de potentiële luisteraar, die met de auto van punt A naar B rijdt, er rekening mee moeten houden dat het vaak niet zal lukken om onderweg het signaal te blijven behouden.

Ik kan nu ook al met een redelijke zekerheid melden dat SBS niét in staat zal zijn om te voldoen aan dat wat in hun eigen dossier staat. Dat was goed, dik in orde. Daarom kregen ze ook een licentie. Maar dat uitgekiende rapport kunnen ze niet waarmaken. Ze zullen het ook niet willen. Per definitie is een commerciële groep geacht geld te verdienen, niet om het weg te geven. Met wat ze verondersteld worden te moeten doen, is weinig te verdienen. Integendeel. Ofwel wordt S-radio een eenvoudig product, veel muziek, een beetje nieuws (van Belga?) en makkelijk te maken rubriekjes gedistilleerd uit hun bestaand tv-aanbod. Kostenbesparend nu al; in eerste instantie gaan ze samenwerken met Mediahuis (Standaard, Nieuwsblad en… Nostalgie).

Hier werd mijn déjà vu-gevoeld het sterkst. De grote groepen die nu nationaal opereren, die wilden S-radio er helemaal niet bij hebben. Denk aan wat Radio Contact is overkomen. En er zijn meer verliezers; Topradio, Citymusic, Familyradio, Club FM. Ze zijn hun FM-frequenties kwijt. Allen hebben ze mensen in dienst, vast of deeltijds. Ze werden op de meet geklopt door Stadsradio Vlaanderen en Hit FM. Vergeet gesjoemel, complotten en andere malversaties. Ik geloof daar niet in. Wel in het feit dat de winnaars het beste dossier hadden. Onthou vooral dat de toekenning enkel en alleen gebeurde op basis van een pak schrijfwerk dat werd beoordeeld door ambtenaren. Die houden zich strikt aan wat ze lezen. De mooiste verhandeling krijgt de meeste punten.

Of de winnaars waar zullen maken wat ze zelf in het dossier hebben gezet? Natuurlijk niet. Het hebben van een uitgebreide nieuwsredactie, het naar vele straathoeken en diverse dorpsfeesten sturen van reporters en het aanwezig zijn in diverse culturele centra en andere manifestaties zit niet in hun DNA. Een dergelijke formule is ook niet betaalbaar. Dit is Vlaanderen, een voorschoot groot.

O ja, er zijn nog veel meer verliezers. De lokale radiosector. Die is met een kluitje in het riet gestuurd. Ook zij zijn een pak frequenties kwijtgeraakt omdat die nu naar andere projecten gaan. De zogenaamde uitbreiding van hun zendgebied is een lachertje. Ik neem als voorbeeld Kortrijk, de stad kreeg er officieel Zwevegem bij, een gebied waar ze vroeger ook al te ontvangen waren. In Brussel en Antwerpen zijn er frequenties van maximaal 30 Watt. Op de Filipijnen gebruiken ze dat soort vermogens voor een wijkradio, in Groot-Brittannië op universiteitscampussen, in Senegal voor schoolomroepen…
Ik ga even door. Enkel al in Parijs zijn 57 groot-vermogen-zenders actief. In Nederland zijn twaalf stations met grote vermogens en bijgevolg een nationale dekking in de lucht. Mits een totale herschikking van de FM-band is het zonder meer mogelijk om ook in Vlaanderen ruimte te vinden voor nationale uitbreiding. Op één voorwaarde, de bestaande partijen (lees: Medialaan, Mediahuis, VRT) én de politiek moeten willen mee stappen in de plannen. En dat was wederom niet het geval. Blijkbaar kon de minister van Media hen daar niet toe overhalen. Wat dat betreft zet Mediaminister Sven Gatz de traditie van zijn voorgangers verder. Geen enkele zou door een beauty contest geraakt zijn!

Nog meer verliezers? Wat dacht je? Uiteindelijk wordt radio gemaakt voor de luisteraars. En die worden er in het nieuwe landschap niet beter van. Totaal niet. Ondanks het feit dat de VRT twaalf kanalen krijgt op DAB+ wordt mijn generatie nog steeds overgeslagen. Ik voel me betutteld, betoeterd en beduveld. Nochtans is het a priori de overheid die alle doelgroepen moet bereiken. Daar betaal ik ze voor. En jij en iedereen. Je kan het de commerciële markt niet ten kwade duiden dat ze geen winst zien in de ‘zilvergroep’. Dat ze daar een foute inschatting maken, zijn we inmiddels van hen gewoon.

Zijn er dan geen winnaars? De kleine uitzondering die de regel bevestigt? Waarschijnlijk wel. De VBRO-groep mag een Vlaams station in de nationale markt zetten. Hun huidige product zit al een end in die richting. Hoe ze invulling gaan geven aan theater, stand up-comedy, film en literatuur, zoals in hun dossier staat, dat moeten we afwachten. Van mij krijgen ze het voordeel van de twijfel.

Het nieuwe Vlaamse radiorapport is alweer gebuisd. In 1984 was er heel even hoop. Toen kreeg iedere vrije radio 100 Watt cadeau. Meer dan driehonderd licenties werden uitgedeeld. Veel zenders en een klein vermogen. Iedereen was tevreden. Toch voor een tijdje, tot bleek dat de radiowereld een eerste keer met een kluitje in het riet was gestuurd. Maar toen was het eigenlijk al te laat. De fundamenten van deze scheve constructie waren gegoten, met de jaren is alles gewoon nog schever gaan staan. Alle bestaande grote spelers blijven behouden wat ze hebben. Hun frequenties zijn in beton gegoten.

Maar een beauty contest is wat de naam zegt, je beloont de mooiste, de beste dossiers waarin het meeste wordt beloofd. Een dergelijk ‘proefwerk’ zou enkel mogen als aanvulling van bestaande projecten. De lokalen en de netwerken die wilden blijven, moesten voorrang hebben gekregen op papieren dossiers, geschreven woorden, makkelijke beloftes. Jammer voor alle ‘kleintjes’, de Tops, de Cities en Club FM’s, maar mogelijk stonden in hun rapport te weinig halve en hele leugens. Hebben ze onvoldoende beloftes gedaan en zijn ze te eerlijk geweest? Het was naïef om te geloven dat het hetgeen ze al die jaren bewezen hebben de doorslag zou geven. Helaas, maar daar mogen ambtenaren geen rekening mee houden…

EPILOOG
Als het klopt dat tegen 2022 de FM-uitzendingen van nationale spelers gestopt worden en er enkel nog digitaal uitgezonden wordt, en dat is binnen vijf jaar, schrijven we weer een nieuw verhaal. Dan krijgt S-radio evenveel kansen als Joe en Q-music en collega’s. De lappendeken-beperking geldt slechts zolang de FM nog meegaat…

Deel 2

En toen was het tijd voor deel 2 van ‘Kleintjes krijgen klappen, groten gebetonneerd’. Minder analyse, meer pure gegevens. Want… helemaal zeker is het nog niet dat het ‘Plan Gatz’, vergeef me als ik het zo noem maar het kind moet toch een naam hebben, doorgaat. Een aantal zaken kan ik nog niet kwijt, wel dat er sterke aanwijzingen zijn dat er diverse beroepsprocedures (zouden kunnen) lopen tegen wat nu is bekend.

Niet iedereen lijkt het er zomaar bij laten. Vanuit de bekende ‘wandelgangen’ bereiken me berichten dat het procedures zou gaan regenen. Minister Gatz vertelde één van mijn ‘insiders’ trouwens dat hij zelf verwacht dat dit er aan zat te komen. Van één ‘klacht’ kan ik wel de details kwijt. De Franstalige Gemeenschap heeft bij de Raad van State bezwaar aangetekend tegen de nieuwe Vlaamse plannen. Met andere woorden, de mogelijkheid dat alles ‘on hold’ wordt gezet, bestaat. Verassend is dit niet, eerder gebruikelijk dat er vanuit het zuiden weerwerk komt.

O jawel, er is overleg geweest tussen de gemeenschappen, dat moet nu eenmaal. Maar toch kwam de klacht. Tot daar het overlegmodel. Het excuus om geen nieuwe extra frequenties te zoeken luidde “dat zoiets niet kon omdat dit on hold stond vanwege het… overlegmodel”. Over ronde cirkels gesproken. Zonder plan geen erkenningen. De Franstalige Gemeenschap heeft al eerder frequenties laten vernietigen. Officieel bestaan sommige frequenties zelfs niet meer, maar voorlopig worden ze wel nog gebruikt. Raar is bovendien dat de Vlaamse Overheid op de hoogte was van die procedure, maar niet heeft gewacht op het resultaat daarvan. Het lijkt er sterk op dat er haast is gemaakt om SBS snel iets te gunnen. Waarbij ik mij de vraag stel of dertien jaar dan niet voldoende tijd was om een degelijk plan te maken zonder procedures te riskeren?

Ik eindigde gisteren met de bedenking dat over vijf jaar alle radiostations misschien met dezelfde wapens zouden strijden omdat ze dan allemaal enkel nog op DAB+ te beluisteren zouden zijn. Met een vrij grote zekerheid kan ik nu al meegeven dat in 2022 alle nationale zenders een verlenging krijgen om gedurende nog eens vijf jaar op FM door te gaan. Zelfs mocht dat niét het geval zijn, hou er ook rekening dat binnen vijf jaar zeker geen vijftig procent digitaal zal luisteren. De Vlaamse overheid doet hier een ‘Vanovertveldje’. Cijfers voor waarheid aannemen in de hoop dat, in de veronderstelling van en omdat ze ervan uitgaan dat zoveel mensen dan al een DAB+-ontvanger zullen gekocht hebben.

Cijfers die we anno 2017 wél kennen komen uit onder andere Nederland. Daar is men het digitale avontuur al in 2004 begonnen. Nationale en commerciële omroepen zijn betrokken en in zowat het hele land te beluisteren. Toch is nog steeds slechts tien procent (10%) van alle verkochte ontvangers een DAB-bakje. Naar Groot-Brittannië dan. Daar begonnen ze aan het avontuur in 1999. Zestien jaar later, in 2015, bezat de helft van de bevolking een digitale ontvanger. De consument moet willen en kunnen volgen. Zoveel is duidelijk. Niet iedereen is op dezelfde manier met radio begaan. Kijk maar eens in je naaste omgeving en trek je conclusies. Hoe luidop men het ook zegt en zal blijven herhalen, de bestaande situatie zal nog heel lang gehandhaafd blijven.

Dat de minister koppig vasthoudt aan het mantra dat ‘netwerken niet kunnen’, is ‘raar’. De vorige wetgeving liet samenwerking tot zestig (60) zenders toe. Waarom dan nu plots die ommezwaai? Ze mochten toch? Kom dan tien jaar later niet zeggen dat ze illegaal bezig waren. Eerlijk ware geweest indien de bestaande situatie gewoon zou geconsolideerd zijn. Ik maak een sprong naar de krantenwereld. Eén enkele groep kan daar tig kranten opkopen, zonder problemen, maar als een KMO radiofrequenties verzameld dan is er plots wel een probleem.

Alle regionale tv-stations zijn zowat eigendom van Corelio. Nooit heeft er iemand bezwaar gemaakt. Corelio en Concentra zijn trouwens de huwelijkspartners van Mediahuis. Ze gaan hun plannen om de voornoemde media-activiteiten over te hevelen naar Mediahuis eerstdaags aanmelden bij de bevoegde mededingingsautoriteiten. Het vzw-statuut was destijds een verplichting van de overheid om een licentie te krijgen. Wat is het bezwaar dat iemand in een streek een aantal lokale radio’s bezit? Een bedrijfje overneemt? Is dat een doodzonde? Vergelijk dat eens met de echte mediaconcentratie in Vlaanderen.

Bovendien heeft een project als Topradio meer kans om te overleven. Ze hebben luisteraars, omzet en werknemers in dienst. En dat al 22 jaar lang. Hoe kan het zijn dat een opgepoetste prognose voor een niet bestaande zender het hier van wint? Ik haal Be One even van onder het stof. Ook zij hadden prachtige dossiers. Er is geen dag van de inhoud waar gemaakt. Twee jaar later ging de stekker uit het project. Deze geschiedenis gaat zich wellicht herhalen.

Om het tot slot over de beoordelingen te hebben waarmee de dossiers werden getoetst. Eén voorbeeld; Zo werden er minder punten toegekend aan een project omdat er geen… sportprogramma was voorzien. Ken je één jazz-zender, waar dan ook, met een eigen sportprogramma? Is er sport op MNM, StuBru, Nostalgie en JOE fm? Ik maak één van de volgende dagen een analyse van die puntentelling. Het lijkt me eerlijk als iedereen dat kan nakijken. Ik kan me echt niet van de indruk ontdoen dat een stevige portie willekeur en amateurisme heeft meegespeeld. Niet omdat er gecomplotteerd werd, wel omdat er onkunde mee was gemoeid.

Een zerobaseherverdeling, naar Nederlands model, zou een meer correctere staalkaart van de radiowereld hebben opgeleverd. Mijn gedacht!